CEZA İNFAZ SİSTEMİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLERİN HALEN CEZA İNFAZ KURUMUNDA BULUNAN VE DENETİMLİ SERBESTLİK MÜDÜRLÜKLERİNDE CEZALARINI İNFAZ EDEN HÜKÜMLÜLERE ETKİLERİ

CEZA İNFAZ SİSTEMİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLERİN HALEN CEZA İNFAZ KURUMUNDA BULUNAN VE DENETİMLİ SERBESTLİK MÜDÜRLÜKLERİNDE CEZALARINI İNFAZ EDEN HÜKÜMLÜLERE ETKİLERİ

Tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 salgın hastalığının ülkemizde de etkisini göstermeye başlamasıyla cezaevlerinin infaz düzenlemesi hızlandırıldı. Türkiye genelinde bu salgına karşı alınan tedbirler kapsamında infaz sisteminde değişiklikler yapılmasına ilişkin yasa teklifi 23.03.2020 TBMM’ye sunularak görüşülmeye başlandı. Bu makale ile infaz sistemindeki değişikliklere ilişkin düzenlemeler Koşullu Salıverilme (Madde 107,108,Geçici Madde 6), Denetimli Serbestlik (Madde 105/A, Geçici Madde 6), Özel İnfaz Usulleri (Madde 110) ve 30.03.2020 tarihi öncesi işlenmiş suçlar açısından getirilen geçici maddeler (Geçici Madde 6, Geçici Madde 9) incelenecektir.

1)KOŞULLU SALIVERİLME ORANLARINDAKİ DEĞİŞİKLİKLER

a) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmesi için hükümlünün önceden olduğu gibi yine kurumdaki infaz süresini iyi halli olarak geçirmesi gerekir. b) Eski infaz düzenlemesinde, süreli hapis cezalarına mahkûm olan hükümlüler, cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilirlerdi. Ayrıca, 671 sayılı KHK kapsamında 01.07.2016 tarihinden önce işlenen suçlar bakımından; 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun Kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), üstsoya, altsoya, eşe veya kardeşe ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenen kasten yaralama ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçları, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu, (madde 87, fıkra iki, bent d), işkence suçu (madde94 ve 95), eziyet suçu (madde 96), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102, 103, 104 ve 105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (madde 132, 133, 134, 135, 136, 137 ve 138), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar haricinde infaz oranı 1/2 olarak uygulanmaktaydı. Yeni infaz düzenlemesinde, süreli hapis cezalarına mahkûm olan hükümlüler, cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.  ANCAK; Türk Ceza Kanununun, Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82 ve 83) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar, İşkence suçundan (madde 94 ve 95) ve eziyet suçundan (madde 96) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar, basit cinsel saldırı (madde 102/1), reşit olmayanla cinsel ilişki (madde 104/1) ve cinsel taciz (madde 105) suçlarından süreli hapis cezasına mahkûm olanlar, Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan (madde 102, 103,104 ve 105) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar, Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından (madde 326 ilâ 339) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar, cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. Ayrıca, suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olan çocuklar hakkında koşullu salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır. c) Eski infaz düzenlemesinde, madde 107/4 maddesi kapsamında suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkûmiyet hâlinde, süreli hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının dörtte üçünü infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirlerdi. Yeni infaz düzenlemesinde, madde 107/4 maddesi kapsamında suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkûmiyet hâlinde; süreli hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından ise tabi oldukları koşullu salıverilme oranı uygulanır. d) Madde 108/9 da belirtilen suçlar bakımından koşullu salıverme süreleri; 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 102. maddesinin ikinci fıkrasında tanımlanan nitelikli cinsel saldırı suçundan, 103. maddesinde tanımlanan çocukların cinsel istismarı suçundan, 104 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrasında tanımlanan reşit olmayanla cinsel ilişki suçundan, 188. maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan dolayı süreli hapis cezasına mahkûm olanlar bakımından koşullu salıverilme oranı, eskiden olduğu gibi dörtte üç olarak uygulanır. Ancak, 5237 sayılı Kanunun 102, 103, 104, 105 ve 188 inci maddelerinde düzenlenen suçlardan infaz kanununda değişiklik yapan 6545 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 28.06.2014 tarihinden önce işlenmiş olanlar için verilen süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır. e) Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimindeki Değişiklikler Eski infaz düzenlemesinde, tekerrür hâlinde işlenen suçtan dolayı mahkûm olunan; süreli hapis cezasının dörtte üçünün, infaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesi durumunda, koşullu salıverilmeden yararlanılabilirdi. Yeni infaz düzenlemesinde, süreli hapis cezasının üçte ikisinin infaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesi durumunda, koşullu salıverilmeden yararlanılabilir. Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde ceza infaz kurumunda geçirilecek süre en fazla 32 yıldır. Ancak, koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından tabi oldukları koşullu salıverilme oranı uygulanır. Ayrıca, tekerrür nedeniyle koşullu salıverme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz. f) 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar bakımından; 3713 sayılı terörle mücadele kanunu kapsamına giren suçlardan mahkum olan hükümlüler hakkında süreli hapis cezaları bakımından düzenlenen koşullu salıverilme oranları eskiden olduğu gibi dörtte üç olarak uygulanır. g) Geçici madde 6 gereğince; 30.03.2020 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından, tabi olduğu infaz rejimine göre belirlenen koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği 1 gün, 3 gün; 18 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği 1 gün, 2 gün olarak dikkate alınır.

2) DENETİMLİ SERBESTLİK SİSTEMİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER

Eski infaz düzenlemesinde;  Açık ceza infaz kurumunda cezasının son 6 ayını kesintisiz olarak geçiren, çocuk eğitim evinde toplam cezasının beşte birini tamamlayan ve koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az süre kalan, iyi halli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hükümlü hakkında hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, infaz hâkimi tarafından karar verilebilirdi.  671 sayılı KHK kapsamında 01.07.2016 tarihinden önce işlenen suçlar bakımından; 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun Kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), üstsoya, altsoya, eşe veya kardeşe ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenen kasten yaralama ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçları, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu, (madde 87, fıkra iki, bent d), işkence suçu (madde94 ve 95), eziyet suçu (madde 96), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102, 103, 104 ve 105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (madde 132, 133, 134, 135, 136, 137 ve 138), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar haricinde koşullu salıverilmesine 2 yıl veya daha az süre kalan hükümlüler hakkında denetimli serbestlik tedbirleri uygulanmak suretiyle infaz hükümleri uygulanmaktaydı. Yeni infaz düzenlemesinde; koşullu salıverilme için ceza infaz kurumlarında geçirmeleri gereken sürenin beşte dördünü ceza infaz kurumunda geçiren ve açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitim evinde bulunan iyi halli hükümlülerin talebi halinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanma suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. Bu uygulama uyarınca denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz süresi 3 yılı geçemez.  Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın, iradesi dışındaki bir nedenle açık ceza infaz kurumuna ayrılamayan veya bu nedenle kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler, diğer şartları da taşımaları halinde, bu düzenlenen infaz usulünden yararlanabilirler.  Bu infaz usulünden; 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler, maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler, koşullu salıverilme için ceza infaz kurumlarında geçirmeleri gereken sürenin beşte üçünü ceza infaz kurumunda geçirmeleri ve diğer şartları da taşımaları halinde yararlanabilirler.  Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli, Adlî Tıp Kurumundan alınan veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelendirilmelidir. Bu düzenleme uyarınca denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz süresi dört yılı geçemez ANCAK, GEÇİCİ 6. MADDE GEREĞİNCE; 30/3/2020 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından; 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), üstsoya, altsoya, eşe veya kardeşe ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenen kasten yaralama ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçları, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu, (madde 87, fıkra iki, bent d), işkence suçu (madde 94 ve 95), eziyet suçu (madde 96), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102, 103, 104 ve 105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (madde 132, 133, 134, 135, 136, 137 ve 138), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar hariç olmak üzere, 105/A maddesinin birinci fıkrasında yer alan 1 yıllık süre, 3 yıl olarak uygulanır. Yani yasa değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle yukarıda sayılan suçlar haricinde koşullu salıverilmesine 3 yıl kalan hükümlüler denetimli serbestliğe ayrılabileceklerdir. AYRICA, 30.03.2020 tarihine kadar işlenen suçlar bakımından, Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102, 103, 104 ve 105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (madde 132, 133,134, 135, 136, 137 ve 138) ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar hariç olmak üzere;  Eski infaz düzenlemesinde 0-6 yaş grubu çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine 2 yıl ya da daha az süre bulunan kadın hükümlülere denetimli serbestlik uygulanmak üzere infazına karar verilebilirdi.  Yeni infaz düzenlemesindeki geçici 6. Madde ile 0-6 yaş grubu çocuğu bulunan kadınlar ve 70 yaşını bitirmiş hükümlülere denetimli serbestlik eski düzenlemedeki 2 yıl yerine 4 yıl olarak uygulanır.  Maruz kaldığı ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen 65 yaşını bitirmiş hükümlülerin koşullu salıverilmeleri için ceza infaz kurumlarında geçirmeleri gereken süreler, azami süre sınırına bakılmaksızın 105/A maddesinde düzenlenen denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz edilebilir. Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli, Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca veya Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen bir raporla belgelendirilir. .

3) GEÇİCİ MADDE 9 KAPSAMINDA GELEN DEĞİŞİKLİKLER

a) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar nedeniyle verilen mahkûmiyet kararları bakımından denetimli serbestlik uygulamasına ilişkin olarak, eski infaz düzenlemesi ve yeni infaz düzenlemesi ayrı ayrı değerlendirilerek hükümlünün lehine olan düzenleme uygulanır. b) Covid-19 salgın hastalığının ülkemizde görülmüş olması sebebiyle, açık ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler ile kapalı ceza infaz kurumunda bulunup da açık ceza infaz kurumlarına ayrılmaya hak kazanan hükümlüler ve halen cezalarını denetimli serbestlik müdürlüklerinde infaz eden hükümlüler, işbu kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren 31.05.2020 tarihine kadar izinli sayılır. Salgının devam etmesi halinde bu süre, Sağlık Bakanlığının önerisi üzerine Adalet Bakanlığı tarafından her defasında 2 ayı geçmemek üzere 2 kez uzatılabilir. Yani yasa değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle açık ceza evinde bulunan hükümlüler suç türüne bakılmaksızın derhal tahliye olacaklardır.

4) ÖZEL İNFAZ USULLERİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER

a) HAFTASONU İNFAZ: Eski infaz düzenlemesinde, hükmü veren mahkeme veya hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynı derecedeki mahkeme, 6 ay veya daha az süreli hapis cezasının; her hafta cuma günleri saat 19.00'da girmek ve pazar günleri aynı saatte çıkmak suretiyle hafta sonları ceza infaz kurumlarında çektirilmesine karar verebilirdi. Yeni infaz düzenlemesinde, infaz hakimi, hükümlünün talebi üzerine kasten işlenen suçlarda toplam 1 yıl 6 ay, taksirle öldürme suçu hariç olmak üzere taksirle işlenen suçlarda ise toplam 3 yıl veya daha az süreli hapis cezasının; her hafta cuma günleri saat 19.00'da girmek ve pazar günleri aynı saatte çıkmak suretiyle hafta sonları ceza infaz kurumlarında çektirilmesine karar verebilir. b) GECELEYİN İNFAZ: Eski infaz düzenlemesinde, hükmü veren mahkeme veya hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynı derecedeki mahkeme, 6 ay veya daha az süreli hapis cezasının; her gün saat 19.00'da girmek ve ertesi gün saat 07.00'de çıkmak suretiyle geceleri, ceza infaz kurumlarında çektirilmesine karar verebilirdi. Yeni infaz düzenlemesinde, infaz hakimi, hükümlünün talebi üzerine kasten işlenen suçlarda toplam 1 yıl 6 ay, taksirle öldürme suçu hariç olmak üzere taksirle işlenen suçlarda ise toplam 3 yıl veya daha az süreli hapis cezasının, hafta sonları hariç, her gün saat 19.00'da girmek ve ertesi gün saat 07.00'de çıkmak suretiyle geceleri, ceza infaz kurumlarında çektirilmesine karar verebilir. c) KONUTTA İNFAZ:  Eski infaz düzenlemesinde, kadın veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları 6 ay, Yetmiş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları 1 yıl, 75 yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları 3 yıl, veya daha az süreli hapis cezasının konutunda çektirilmesine hükmü veren mahkemece veya hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynı derecedeki mahkemece karar verilebilirdi.  Yeni infaz düzenlemesinde, kadın, çocuk veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam 1 yıl, yetmiş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam 2 yıl, 75 yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam 4 yıl, veya daha az süreli hapis cezasının konutunda çektirilmesine infaz hakimi tarafından karar verilebilir.  Toplam 5 yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkum olan veya adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen hükümlülerden maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyeceği tespit edilenlerin cezasının konutunda çektirilmesine infaz hakimi tarafından karar verilebilir.  Doğurduğu tarihten itibaren 6 ay geçen ve toplam 3yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen hükümlü kadınların cezasının konutunda çektirilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. Bu düzenleme talepte bulunulabilmesi için kadının doğurduğu tarihten itibaren 1 yıl 6 ay geçmemiş olması gerekir. Konutta infaza en geç bu süre sonunda başlanır. Konutta infaza karar verdikten sonra çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa infaz hâkimi konutta infaz uygulamasına ilişkin kararını kaldırır.  Cezanın özel infaz usulüne göre çektirilmesine karar verilenler hakkında eski infaz düzenlemesinde koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri uygulanmazken yeni infaz düzenlemesinde tâbi oldukları infaz rejimine göre koşullu salıverilme hükümleri uygulanır. Ancak, denetimli serbestlik hükümleri uygulanmaz.  Bu düzenlemeler, terör suçları ile örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçlarından ya da örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan mahkûm olanlar, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar, Adlî para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilenler, koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen infaz edilenler hakkında uygulanmaz. 

Av. Ece ESENGİN